Başka Bir Gezegende Yerçekimi Nasıl Olurdu? Kütle, Yarıçap ve Beden

SpawnPlanet'in temel fikri şu: Bir gezegenin fiziği, orada yaşayabilecek bir canlının bedenini şekillendirir. Bunların en başında da yerçekimi gelir. Peki bir ötegezegenin yerçekimini, oraya hiç gitmeden nasıl hesaplıyoruz?
Basit bir formül
Newton'un kütle çekim yasasına göre bir gezegenin yüzeyindeki çekim ivmesi, kütlesiyle doğru, yarıçapının karesiyle ters orantılıdır:
g = G · M / R²
Dünya'yı birim alırsak iş daha da kolaylaşır: Kütleyi Dünya kütlesi, yarıçapı Dünya yarıçapı cinsinden yazarsak yüzey yerçekimi (Dünya = 1 g) doğrudan M / R² olur. Örneğin kütlesi Dünya'nın 4 katı, yarıçapı 2 katı olan bir gezegende yerçekimi 4 / 2² = 1 g'dir: Dünya'dakiyle aynı. Kütle arttıkça yerçekiminin de artacağını sanırız, ama büyüyen yarıçap bunu dengeleyebilir.
Gerçek örnekler
| Gezegen | Kütle | Yarıçap | Yüzey çekimi | 70 kg biri kendini... |
|---|---|---|---|---|
| Kepler-51 b | 2,1 | 7,1 | 0,04 g | 3 kg hisseder |
| TRAPPIST-1 h | 0,33 | 0,76 | 0,57 g | 40 kg hisseder |
| TRAPPIST-1 e | 0,69 | 0,92 | 0,82 g | 57 kg hisseder |
| Kepler-452 b* | 3,61 | 1,63 | 1,36 g | 95 kg hisseder |
| LHS 1140 b | 5,6 | 1,73 | 1,87 g | 131 kg hisseder |
| 55 Cancri e | 7,99 | 1,88 | 2,27 g | 159 kg hisseder |
Değerler Dünya = 1 birimindedir, NASA Exoplanet Archive verilerinden hesaplanmıştır. * Kepler-452 b'nin kütlesi ölçülmemiş, yarıçaptan tahmin edilmiştir.
"Pamuk şeker" gezegenler
Kepler-51 sistemindeki gezegenler, bilinen en düşük yoğunluklu gezegenler arasındadır. Neredeyse Satürn büyüklüğündeler ama kütleleri Dünya'nın yalnızca birkaç katı. Yoğunlukları pamuk şekere benzetildiği için "süper-puf" (super-puff) gezegenler olarak anılırlar. Kepler-51 b'de hesaplanan yerçekimi yaklaşık 0,04 g. Elbette bu gezegenlerin üzerinde durulacak katı bir yüzey büyük olasılıkla yok; bu değer, gaz zarfının "üst sınırındaki" çekimi temsil eder.
Yerçekimi bedeni nasıl şekillendirir?
Biyologlar, Dünya'daki canlıların bile yerçekimine nasıl uyum sağladığını inceler. Bir canlının ağırlığı boyutunun küpüyle, kemiklerinin taşıyabileceği yük ise kesit alanıyla, yani boyutun karesiyle artar. Bu yüzden:
- Yüksek yerçekimli dünyalarda (1,5 g ve üzeri), büyük ve uzun bedenler dezavantajlıdır. Canlıların kısa, tıknaz, kalın bacaklı ve yere yakın olmaları beklenir. Kalp, kanı yukarı pompalamak için daha çok çalışmak zorundadır.
- Düşük yerçekimli dünyalarda (0,7 g ve altı), ince, uzun ve narin yapılar mümkün hale gelir. Atmosfer yoğunsa uçmak çok daha kolaydır.
- Atmosfer yoğunluğu ve sıcaklık da devreye girer: Kalın ve soğuk bir atmosfer uçmayı kolaylaştırırken, kavurucu sıcaklıklar yalnızca çok farklı bir biyokimyayı mümkün kılar.
SpawnPlanet'te uyandığın her gezegende bedenin bu ilkelere göre üretilir: Yüksek çekimli bir süper-Dünyada tıknaz, düşük çekimli bir buz dünyasında uzun ve ince bir formla doğarsın.
Bir uyarı: Tahmini kütleler
Transit yöntemiyle bulunan gezegenlerin çoğunun yalnızca yarıçapı ölçülür. Kütle ölçümü için ek dikine hız gözlemleri gerekir ve bu her zaman mümkün olmaz. Böyle durumlarda bilim insanları, ölçülmüş gezegenlerden türetilen kütle-yarıçap ilişkilerini kullanarak kütleyi tahmin eder. SpawnPlanet'in veri setindeki gezegenlerin önemli bir kısmında da kütle bu şekilde tahmin edilmiştir; oyunda bu durum ayrıca belirtilir.
Veri setimizden ilginç sayılar
- Kütle ve yarıçapı bilinen gezegenlerimizde ortanca yüzey çekimi yaklaşık 1,27 g: tipik bir ötegezegen Dünya'dan biraz "ağır".
- Gezegenlerin yaklaşık 2.450'si yarıçapı Dünya'nın 1,6 ile 4 katı arasında olan "süper-Dünya / mini-Neptün" sınıfında. Güneş Sistemi'nde bu boyutta bir gezegen yok; ama galakside en yaygın gezegen türü bu gibi görünüyor.
Kaynaklar
Sayısal değerler NASA Exoplanet Archive'dan alınmış, SpawnPlanet tarafından Dünya birimlerine ve ışık yılına çevrilmiştir. Yeni gözlemlerle değişebilir.