SpawnPlanet
Fizik

Başka Bir Gezegende Yerçekimi Nasıl Olurdu? Kütle, Yarıçap ve Beden

· 7 dk okuma · SpawnPlanet Editörü

Başka gezegenlerde yerçekimi — sanatsal canlandırma
Sanatsal canlandırma (SpawnPlanet). Gerçek gezegenin görünümü bilinmemektedir.

SpawnPlanet'in temel fikri şu: Bir gezegenin fiziği, orada yaşayabilecek bir canlının bedenini şekillendirir. Bunların en başında da yerçekimi gelir. Peki bir ötegezegenin yerçekimini, oraya hiç gitmeden nasıl hesaplıyoruz?

Basit bir formül

Newton'un kütle çekim yasasına göre bir gezegenin yüzeyindeki çekim ivmesi, kütlesiyle doğru, yarıçapının karesiyle ters orantılıdır:

g = G · M / R²

Dünya'yı birim alırsak iş daha da kolaylaşır: Kütleyi Dünya kütlesi, yarıçapı Dünya yarıçapı cinsinden yazarsak yüzey yerçekimi (Dünya = 1 g) doğrudan M / R² olur. Örneğin kütlesi Dünya'nın 4 katı, yarıçapı 2 katı olan bir gezegende yerçekimi 4 / 2² = 1 g'dir: Dünya'dakiyle aynı. Kütle arttıkça yerçekiminin de artacağını sanırız, ama büyüyen yarıçap bunu dengeleyebilir.

Gerçek örnekler

GezegenKütleYarıçapYüzey çekimi70 kg biri kendini...
Kepler-51 b2,17,10,04 g3 kg hisseder
TRAPPIST-1 h0,330,760,57 g40 kg hisseder
TRAPPIST-1 e0,690,920,82 g57 kg hisseder
Kepler-452 b*3,611,631,36 g95 kg hisseder
LHS 1140 b5,61,731,87 g131 kg hisseder
55 Cancri e7,991,882,27 g159 kg hisseder

Değerler Dünya = 1 birimindedir, NASA Exoplanet Archive verilerinden hesaplanmıştır. * Kepler-452 b'nin kütlesi ölçülmemiş, yarıçaptan tahmin edilmiştir.

"Pamuk şeker" gezegenler

Kepler-51 sistemindeki gezegenler, bilinen en düşük yoğunluklu gezegenler arasındadır. Neredeyse Satürn büyüklüğündeler ama kütleleri Dünya'nın yalnızca birkaç katı. Yoğunlukları pamuk şekere benzetildiği için "süper-puf" (super-puff) gezegenler olarak anılırlar. Kepler-51 b'de hesaplanan yerçekimi yaklaşık 0,04 g. Elbette bu gezegenlerin üzerinde durulacak katı bir yüzey büyük olasılıkla yok; bu değer, gaz zarfının "üst sınırındaki" çekimi temsil eder.

Yerçekimi bedeni nasıl şekillendirir?

Biyologlar, Dünya'daki canlıların bile yerçekimine nasıl uyum sağladığını inceler. Bir canlının ağırlığı boyutunun küpüyle, kemiklerinin taşıyabileceği yük ise kesit alanıyla, yani boyutun karesiyle artar. Bu yüzden:

SpawnPlanet'te uyandığın her gezegende bedenin bu ilkelere göre üretilir: Yüksek çekimli bir süper-Dünyada tıknaz, düşük çekimli bir buz dünyasında uzun ve ince bir formla doğarsın.

Bir uyarı: Tahmini kütleler

Transit yöntemiyle bulunan gezegenlerin çoğunun yalnızca yarıçapı ölçülür. Kütle ölçümü için ek dikine hız gözlemleri gerekir ve bu her zaman mümkün olmaz. Böyle durumlarda bilim insanları, ölçülmüş gezegenlerden türetilen kütle-yarıçap ilişkilerini kullanarak kütleyi tahmin eder. SpawnPlanet'in veri setindeki gezegenlerin önemli bir kısmında da kütle bu şekilde tahmin edilmiştir; oyunda bu durum ayrıca belirtilir.

Veri setimizden ilginç sayılar

Kaynaklar

Sayısal değerler NASA Exoplanet Archive'dan alınmış, SpawnPlanet tarafından Dünya birimlerine ve ışık yılına çevrilmiştir. Yeni gözlemlerle değişebilir.