SpawnPlanet
Teleskoplar

Kepler, TESS ve James Webb: Ötegezegen Avcısı Teleskoplar

· 6 dk okuma · SpawnPlanet Editörü

Kepler, TESS ve Webb teleskopları — sanatsal canlandırma
Sanatsal canlandırma (SpawnPlanet). Gerçek gezegenin görünümü bilinmemektedir.

Bildiğimiz ötegezegenlerin büyük çoğunluğu, yeryüzündeki teleskoplarla değil, atmosferin bulanıklaştırıcı etkisinden uzakta, uzaydaki gözlemevleriyle bulundu. Üç NASA görevi bu hikâyenin omurgasını oluşturuyor.

Kepler (2009–2018): Galaksiyi istatistikle tanımak

Mart 2009'da fırlatılan Kepler'in görevi basit ama iddialıydı: Kuğu ve Çalgı takımyıldızları yönündeki tek bir gökyüzü bölgesinde yaklaşık 150.000 yıldızı aynı anda ve kesintisiz izlemek, parlaklıklarındaki küçük düşüşleri yakalamak. Amaç tek tek gezegenler bulmaktan çok, galaksimizde Dünya benzeri gezegenlerin ne kadar yaygın olduğunu anlamaktı.

2013'te iki tepki çarkının arızalanması asıl görevi sonlandırdı; ancak mühendisler Güneş ışığının basıncını dengeleyici olarak kullanan yaratıcı bir yöntemle teleskobu K2 göreviyle 2018'e kadar çalıştırdı. Kepler Ekim 2018'de yakıtı bitince emekliye ayrıldı. Geride 2.600'den fazla doğrulanmış gezegen ve hâlâ incelenen binlerce aday bıraktı.

Kepler'in mirası SpawnPlanet verisinde de açıkça görülüyor: Veri setimizdeki 4.839 gezegenin 1.431'i 2016'da, 808'i 2014'te keşfedilmiş olarak kayıtlı. Bunun nedeni, Kepler adaylarının bu yıllarda istatistiksel yöntemlerle toplu halde doğrulanmasıdır. Mayıs 2016'da NASA tek seferde 1.284 yeni Kepler gezegeni duyurmuştu.

TESS (2018– ): Yakın komşuları taramak

Nisan 2018'de fırlatılan TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite), Kepler'in tersine dar bir alana değil, neredeyse tüm gökyüzüne bakar. Gökyüzünü dilimlere bölüp her dilimi yaklaşık 27 gün izler. Odaklandığı yıldızlar Kepler'inkilerden çok daha yakın ve parlaktır; bu da bulduğu gezegenlerin yerden ve Webb ile ayrıntılı incelenmesini kolaylaştırır.

TESS'in en ünlü keşiflerinden biri, yaşanabilir bölgedeki ilk Dünya büyüklüğündeki TESS gezegeni olan TOI-700 d'dir. TESS adaylarına "TOI" (TESS Object of Interest) numarası verilir; SpawnPlanet'te de çok sayıda TOI gezegenine rastlayabilirsin.

James Webb (2021– ): Atmosferleri okumak

25 Aralık 2021'de fırlatılan James Webb Uzay Teleskobu bir gezegen arama aracı değil, bir analiz aracıdır. Bir gezegen yıldızının önünden geçerken yıldız ışığının küçük bir kısmı gezegenin atmosferinden süzülür. Atmosferdeki her molekül ışığı belirli dalga boylarında soğurur. Webb'in kızılötesi spektrografları bu "parmak izlerini" okuyabilir.

Webb'in ilk yıllarındaki önemli sonuçlardan bazıları:

Sırada ne var?

Avrupa Uzay Ajansı'nın PLATO görevi, Güneş benzeri yıldızların etrafında Dünya benzeri gezegenler aramak üzere tasarlandı. NASA'nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu ise mikromercekleme yöntemiyle binlerce yeni gezegen bulmayı ve koronagrafıyla gezegenleri doğrudan görüntüleme teknolojisini denemeyi hedefliyor. Uzun vadede NASA'nın Habitable Worlds Observatory (Yaşanabilir Dünyalar Gözlemevi) konsepti, Dünya benzeri gezegenleri doğrudan görüntüleyip atmosferlerinde yaşam izi aramayı amaçlıyor.

Kaynaklar

Sayısal değerler NASA Exoplanet Archive'dan alınmış, SpawnPlanet tarafından Dünya birimlerine ve ışık yılına çevrilmiştir. Yeni gözlemlerle değişebilir.