SpawnPlanet
Aşırı dünyalar

Evrenin Cehennemleri: Bilinen En Sıcak Ötegezegenler

· 7 dk okuma · SpawnPlanet Editörü

En sıcak ötegezegenler — sanatsal canlandırma
Sanatsal canlandırma (SpawnPlanet). Gerçek gezegenin görünümü bilinmemektedir.

Bazı ötegezegenler, yıldızlarına o kadar yakın döner ki üzerlerinde metal buharlaşır, kaya erir ve gökyüzünden demir yağar. İşte NASA Exoplanet Archive verileriyle bilinen evrenin en sıcak köşelerinden birkaçı.

KELT-9 b: Bir yıldızdan bile sıcak

2017'de duyurulan KELT-9 b, yaklaşık 670 ışık yılı uzakta, yüzey sıcaklığı 9.000 K'yi aşan sıcak bir A tipi yıldızın etrafında yalnızca 1,5 günde döner. Arşivdeki denge sıcaklığı yaklaşık 3.900 K'dir; gözlemler ise gündüz tarafının 4.300 °C'nin üzerinde olduğunu gösteriyor. Bu, birçok kırmızı cüce yıldızın yüzeyinden daha sıcaktır. Bu sıcaklıkta su ve metan gibi moleküller ayakta kalamaz; atomlarına ayrılırlar. Gezegen, yıldızının yoğun ışınımı altında sürekli atmosfer kaybediyor.

KELT-9 b bir gaz devidir: yarıçapı Dünya'nın yaklaşık 22 katı (Jüpiter'in 1,9 katı), kütlesi ise Jüpiter'in 2,9 katı kadardır.

WASP-76 b: Demir yağmuru

2020'de Avrupa Güney Gözlemevi'nin ESPRESSO spektrografıyla yapılan gözlemler, WASP-76 b'nin gündüz tarafında demirin buharlaştığını gösterdi. Gezegen gelgit kilitli olduğundan bir yüzü sürekli yıldıza bakar. Güçlü rüzgârlar demir buharını daha serin olan gece tarafına taşır; orada buhar yoğunlaşır ve muhtemelen sıvı demir damlaları halinde "yağar". Arşivdeki denge sıcaklığı yaklaşık 2.200 K'dir.

WASP-12 b: Yıldızı tarafından yutulan gezegen

WASP-12 b, yıldızının etrafını bir günden biraz uzun sürede döner ve yıldızın çekim kuvveti onu yumurta biçiminde uzatır. Daha da çarpıcısı: Yıllar içinde yapılan transit ölçümleri, gezegenin yörüngesinin giderek küçüldüğünü gösterdi. Hesaplara göre WASP-12 b birkaç milyon yıl içinde yıldızına düşerek yok olacak. Kozmik ölçekte bu, göz açıp kapayıncaya kadar geçen bir süre.

55 Cancri e: Lav okyanusu

Yalnızca 41 ışık yılı uzaktaki 55 Cancri e, bir "süper-Dünya"dır: yarıçapı Dünya'nın 1,9, kütlesi 8 katı kadar. Yıldızının etrafındaki bir turu 18 saatten kısa sürer. Gündüz yüzünün büyük olasılıkla erimiş kayadan bir okyanusla kaplı olduğu düşünülüyor. 2012'de karbonca zengin olabileceği ve iç kısmında elmas bulunabileceği öne sürülmüş, "elmas gezegen" lakabı buradan gelmişti; sonraki çalışmalar bu fikri belirsizleştirdi. 2024'te James Webb, gezegenin magma okyanusundan beslenen ikincil bir atmosfere (karbonmonoksit veya karbondioksit içeren) sahip olabileceğine dair kanıtlar buldu.

Kütle ve yarıçaptan hesaplanan yüzey yerçekimi yaklaşık 2,3 g: 70 kilogramlık biri orada kendini 160 kilogram hissederdi.

CoRoT-7 b ve Kepler-10 b: İlk kayalık dünyalar

2009'da Avrupa'nın CoRoT uydusuyla bulunan CoRoT-7 b, yarıçapı ölçülmüş ilk kayalık ötegezegen olarak tarihe geçti. 2011'de Kepler'in bulduğu ilk kayalık gezegen Kepler-10 b ise yıldızına o kadar yakındır ki arşivdeki denge sıcaklığı yaklaşık 2.200 K'dir. Her ikisi de büyük olasılıkla eriyik kaya yüzeyli "lav dünyaları"dır.

Neden bu kadar çok sıcak gezegen biliyoruz?

Bu bir tesadüf değil. Yıldızına yakın, büyük gezegenler hem transit yöntemiyle (sık geçiş yaptıkları için) hem de dikine hız yöntemiyle (yıldızı güçlü çektikleri için) en kolay bulunan gezegenlerdir. SpawnPlanet'in veri setinde denge sıcaklığı 1.000 K'nin üzerinde olan yüzlerce gezegen var. Bu yüzden oyunda rastgele uyandığında, çoğu zaman kendini kavurucu bir dünyada bulman da gerçek verinin bir yansıması.

Kelvin mi, Celsius mi? Kelvin ölçeği mutlak sıfırdan başlar. Celsius'a çevirmek için 273 çıkarmak yeterli: 2.200 K ≈ 1.927 °C. Yüksek sıcaklıklarda iki ölçek arasındaki fark oransal olarak küçülür.

Kaynaklar

Sayısal değerler NASA Exoplanet Archive'dan alınmış, SpawnPlanet tarafından Dünya birimlerine ve ışık yılına çevrilmiştir. Yeni gözlemlerle değişebilir.